jasqazaq.kz

Шуақ сыйлаған клоун

Бүгін, 12:55

Өнер – адамзаттың рухани байлығын арттырып, жүрекке қуаныш пен жылулық сыйлайтын ерекше құндылық. Өнердің сан алуан саласының ішінде цирк өнерінің орны бөлек. Себебі цирк – таңғажайып трюктер мен қызықты қойылымдардың ғана емес, шеберлік пен табандылықтың, еңбек пен шығармашылықтың тоғысқан мекені. Ал осы өнердің көркін келтіріп, көрерменнің жүзінен күлкі кетірмейтін ерекше жандардың бірі – клоундар. Олар сахнаға шыққан сәттен бастап көрерменді өз әлеміне жетелеп, күнделікті тіршіліктің күйбеңінен бір сәтке алыстатады. Осындай жауапты әрі қызықты өнер жолында еңбек етіп жүрген жандардың бірі – Астана қаласы әкімдігінің «Астаналық цирк» әртісі, клоун Дәулет Шүйнішев. Оның есімі Астаналық цирк өнерімен байланысты. Ол көрерменге күлкі мен көтеріңкі көңіл күй сыйлайтын, цирк қойылымдарының мазмұнын жандандыратын өнер иелерінің қатарында.
Клоун болу сырт көзге жеңіл көрінуі мүмкін. Түрлі-түсті киім, ерекше грим, қызыл мұрын, күлкілі қимылдар мен қызықты әрекеттер. Алайда осының артында үлкен еңбек, актерлік шеберлік және көрерменнің көңіл күйін сезіне білу қабілеті жатыр. Нағыз клоун көрерменді жай ғана күлдірмейді. Ол адамның көңіл күйін көтереді, балалардың қиялына қанат бітіреді, үлкендерге балалық шақтың ұмытылмас әсерін қайта сезіндіреді. Клоундық өнердің басты ерекшелігі де осында. Бір қарағанда қарапайым көрінетін әрбір қимылдың, әрбір әзілдің және әрбір сахналық әрекеттің өзіндік мәні бар. Дәулет Шүйнішевтің цирк әртісі ретіндегі қызметі де осы өнердің жауапкершілігін көрсетеді. Клоун сахнада еркін, көңілді әрі табиғи көрінуі керек. Бірақ сол еркіндіктің артында дайындық, сахналық тәртіп және әріптестермен үйлесімді жұмыс істеу қабілеті тұрады.


Көрерменнің күлкісі – әртіс еңбегінің ең үлкен бағасы. Әсіресе балалардың шынайы қуанышын көру, олардың қойылымға қызығушылықпен қарап, әр әзілге шаттана күлуі цирк әртісі үшін ерекше әсер сыйлайтыны анық. Астаналық циркте акробатика, гимнастика, жонглерлік өнер, иллюзия, жануарларды жаттықтыру және клоунада сияқты цирк өнерінің көптеген жанры ұсынылады. Әр қойылым көрерменге ерекше әсер қалдыруға бағытталған. Мұнда әртістердің кәсіби шеберлігі, сахналық мәдениеті мен шығармашылық ізденісі бір арнаға тоғысады.
Цирк өнерінің бір ерекшелігі – әртістердің бір-бірімен тығыз байланыста жұмыс істеуі. Бір қойылымда бірнеше жанрдың өкілдері өнер көрсетіп, ортақ көркемдік тұтастық қалыптастырады. Осындай ұжымдық еңбектің нәтижесінде көрерменге ұмытылмас әсер сыйлайтын қойылым дүниеге келеді. Дәулет Шүйнішев те, цирк әртісі ретінде осы шығармашылық ортаның бір бөлшегі. Клоунның қойылымдағы міндеті – көрерменнің назарын аударып, бағдарламаның көңіл күйін қалыптастыру. Кейде ол көрерменді күлкіге бөлесе, кейде күтпеген әрекетімен таңғалдырады. Осылайша цирк бағдарламасына ерекше серпін береді.
Клоундық өнердің басты аудиториясы – балалар. Балалар үшін цирк – ғажайыпқа толы әлем. Олар манежде болып жатқан әрбір оқиғаны қызығушылықпен бақылап, әртістердің өнеріне шын көңілмен қуанады. Ал клоунның сахнаға шығуы қойылымның ең қызықты сәттерінің біріне айналуы мүмкін. Баланың күлкісін ояту оңай шаруа емес. Себебі бала өтірік пен жасандылықты бірден сезеді. Сондықтан клоунның әрбір әрекеті шынайы, әсерлі әрі табиғи болуы қажет. Оның бойында актерлік қабілетпен қатар тапқырлық, әзіл сезімі және импровизация жасау шеберлігі болуы керек. Клоундық өнерде импровизацияның маңызы зор. Кейде қойылым барысында күтпеген жағдайлар орын алуы мүмкін. Мұндай сәтте әртіс абдырап қалмай, жағдайды шығармашылықпен пайдаланып, оны күлкілі көрініске айналдыра білуі тиіс. Бұл – тәжірибе мен сахналық шеберлікті талап ететін қасиет. Дәулет Шүйнішевтің өнер жолына қатысты ашық ақпараттарда оның коверный клоун ретінде жұмыс істегені де аталады. 2018 жылы Sputnik Қазақстан басылымы Астаналық цирк туралы материалында оны цирк әртісі Әзілбек Болатовтың серіктесі ретінде таныстырған. Цирк әртісінің еңбегі көрерменге бірнеше минуттық қойылым ретінде көрінгенімен, оның артында ұзақ дайындық тұрады. Әрбір сахналық әрекет алдын ала ойластырылып, қайталанып, жетілдіріледі. Әртіс өзінің қимылын, дауыс ырғағын, мимикасын және сахнадағы жүріс-тұрысын үнемі дамытып отыруы керек.
Клоун үшін дене қимылы мен бет-әлпет арқылы ой жеткізу ерекше маңызды. Кейде бір ғана көзқарас немесе қарапайым қимыл көрерменді күлдіруге жеткілікті. Ал кейде бірнеше әрекеттің үйлесуі арқылы тұтас бір қызықты оқиға жасалады. Сонымен қатар, клоун сахнадағы серіктесімен де жақсы тіл табыса білуі қажет. Бір-бірінің әрекетін түсіну, уақытты дәл сақтау, көріністің ырғағын бұзбау – қойылым сапасына тікелей әсер етеді. Клоунның өнері адамға тек күлкі сыйлап қана қоймайды. Оның астарында мейірімділік, достық, адамгершілік және өмірге деген оң көзқарас жатады. Клоунның күлкілі әрекеттері арқылы балалар жақсылықты, өзара көмекті, бір-бірін құрметтеуді де үйренеді. Бүгінгі қоғамда балалардың бос уақытын тиімді ұйымдастыру, олардың шығармашылық қабілетін дамыту және рухани дүниесін байыту аса маңызды. Осы тұрғыдан алғанда, цирк өнерінің тәрбиелік мәні зор. Ол баланың қиялын дамытып, өнерге деген қызығушылығын арттырады.


Астаналық цирк әртістерінің еңбегі де осы мақсатпен үндеседі. Әрбір қойылым көрерменге қуаныш сыйлап қана қоймай, балалардың өнер әлеміне деген сүйіспеншілігін қалыптастырады. Ал клоундар осы әсердің ажырамас бөлігі болып саналады. Дәулет Шүйнішев сияқты өнер иелерінің еңбегі арқылы клоундық өнердің қоғамдағы орны айқындала түседі. Өйткені күлкі сыйлау – үлкен жауапкершілік. Адамдардың көңілін көтеру, олардың жүзінен қуаныш көру үшін әртіс өз өнерін шын жүрегімен жақсы көруі қажет.
Өнер жолын таңдаған адам үшін ең маңызды қасиеттердің бірі – өз ісіне адалдық. Әсіресе цирк саласында еңбек ету үлкен шыдамдылықты, тәртіпті және үздіксіз ізденісті талап етеді. Әртіс күн сайын өзін жетілдіріп, көрерменге жаңа әсер сыйлауға ұмтылуы керек.
Клоундық өнердің ерекшелігі – оның әр қойылым сайын көрерменмен тікелей байланыс орнатуында. Манежде әртіс пен көрермен арасында ерекше рухани байланыс қалыптасады. Көрерменнің қол шапалақтауы, күлкісі мен ықыласы әртіске шабыт береді. Дәулет Шүйнішев туралы қолжетімді жарияланымдар оның Астаналық цирк сахнасындағы және циркке байланысты шығармашылық шаралардағы қызметін көрсетеді. Дәулет Шүйнішев – көрерменге күлкі мен қуаныш сыйлайтын цирк өнерінің өкілі. Клоундық өнер – тек көңіл көтеру емес, ол үлкен шеберлікті, шығармашылық ізденісті және адам жүрегіне жол таба білуді қажет ететін ерекше мамандық. Астаналық цирк – осындай өнер иелерінің басын қосқан мәдени орда. Ал оның әртістерінің еңбегі елордамыздың мәдени өмірін байытып, жас ұрпаққа өнердің қадірін танытуға үлес қосып келеді.
Күлкі – адам көңілінің шуағы. Сол шуақты өзгелерге сыйлау – екінің бірінің қолынан келе бермейтін өнер. Сондықтан манежде көрерменді күлкіге бөлеп, балалардың балалық шағына қуаныш сыйлайтын клоундардың еңбегі әрдайым құрметке лайық!

Бахтияр Тұрсын,
«Астаналық цирк» МКҚК шығармашылық-әртістік бөлімнің басшысы, театртанушы

Бүгін, 16:09
Соңғы төрт жылда 14,8 млн гектар жер мемлекет меншігіне өтті
Бүгін, 14:19
Шымкент: Auezov University-де Форсайт орталығы мен AI Media Studio ашылды
Бүгін, 14:06
Марат Нағұманов: Әскери реформа – жаңа сипаттағы армия құру жолындағы стратегиялық қадам
16 қараша, 15:35
Алматыда экологиялық талаптар күшейтілді
16 қараша, 15:17
Сұлтанғали Кенжеқұлов: Инвестиция жаңа өндіріс орындарын ашып, озық технология енгізуге жол ашады
16 қараша, 14:05
Қорғаныс саясатындағы стратегия: жаңа тұрпатты Қарулы Күштер
16 қараша, 14:04
Шымкентте 200 орындық заманауи перинаталдық орталық салынуда
13 қараша, 17:34
Қазақ елінің баянды бастамасы: Превентивті дипломатия
13 қараша, 15:06
Шымкентте жол-көлік инфрақұрылымын дамыту қарқынды жүріп жатыр