jasqazaq.kz

Пойыздан қалып қоймайық…

23 шiлде 2021, 13:07

Бүкіл әлемде спортты дамыту үшін зор мүмкіндіктер пайда болды. Бірақ бұл біздің елімізде байқалмайды. Дегенмен біз жаңа рекордтар мен жеңістерге сенеміз…

Қолдаушылар қаржысы

Бәзбіреулер бұл туралы «жасөспірімдердің ақымақ ойыны» дейтін. Бүгін де аға буын өкілдері компьютерлік ойындарға мән бере қоймайды. Ал киберспорт жаңа онжылдыққа әлемдегі ең жылдам дамып келе жатқан инвестициялық саланың бірі ретінде кірді. Бұл қалай жүзеге асты?
Киберспортқа қаржы көптеп келгенде, осы саланың кейбір жас көшбасшылары миллионерге айналды.
Ал өзгерістер қозғалтқышы букмекерлер болды. NewZoo статистикалық порталы хабарлағандай, 2019 жылы әлемдік киберспорт нарығының көлемі 1,1 млрд долларға жетті. Бұл қаражаттың едәуір бөлігі букмекерлермен демеушілік келісімдердің арқасында келді. Осылайша, букмекерлік кеңселердің демеушілері киберспортқа серпін берді.
Бұл жаңа спорттың басты мәселесі – ойыншылар үшін «жеделсаты» болмауы. Бірақ содан кейін букмекерлер көмекке келді. CS:GO немесе Dota2 финалдық турнирлеріне қатысу үшін ұпайларға сәл жетпейтін командалар үшін gg букмекерлік компаниясы BET FaceCheck атты жеке әлемдік турнир ұйымдастырды. Бұл дарынды ойыншыларға атақ алуға, ал ең жақсы әуесқой командаларға жоғары деңгейдегі маман болуға мүмкіндік берді. Сөйтіп букмекерлер электронды спорт түрі жетіспейтін лифт жасады.
Әрине, беттинг компаниялардың eSports мәртебесін көтеруге деген ұмтылысы дәл осылай болған жоқ. Жарыстар бүкіл әлем бойынша ондаған мың жанкүйерлерді қызықтырған кезде, букмекерлер одан пайда тапты. Ал eSports олардан қосымша қолдау алды. Ол екі-үш жыл ішінде өмірге келді, бұл салаға миллиардтаған доллар келіп түсті.

Жағымды әсер

Ресей футболында да осындай жанданыс байқалды. Мұның бәрі 2017 жылы, Ресейде мақсатты аударымдар мен букмекерлік жарнама туралы жаңа заң қабылданған кезде басталды. Букмекерлер тоқсан сайын өз табыстарының 5 пайызын спортты дамытуға футбол федерациялары мен сайыстары бойынша ставкалар қабылдайтын командаларға беруге міндеттелді. Мұндай демеушілік келісімшарттардың сомасы әр тоқсан үшін 15 миллион рубльден кем болмауы керек. Оның орнына букмекерлік кеңселер матчтарды трансляциялау кезінде стадиондарда, командалар түрінде және баспасөзде өз жарнамаларын орналастыру құқығын алды. Осы заң іске қосылғаннан кейін клубтар мен федерациялар букмекерлермен демеушілік келісімдер жасай бастады. Ресейдің ірі клубтарының ішіндегі ең соңғысы 1xBet компаниясымен серіктестік келісімге қол қойған «Зенит» болды. 2017 жылдың соңына қарай Премьер-Лига командаларының жартысынан астамы, соның ішінде «Зенит», «Спартак», ЦСКА, «Локомотив», «Краснодар» букмекерлік кеңселермен жұмыс істеді. Ал қазір Ресей футбол Премьер-Лигасының барлық дерлік клубтарында букмекерлік кеңселермен келісімшарттар бар. Қаражат ағыны бұрын жоғары нәтижелермен сирек жарқыраған Ресей футболына жағымды әсер етті. Ресейден келген кейбір клубтар мен командалар скептиктерді үйде ғана емес, тіпті еуропалық турнирлер деңгейінде де таң қалдыра бастады. Ресей футболы дамуына айтарлықтай серпін алды.

Еуропалық тренд

Еуропаның букмекерлік кеңселері бүгінде футбол клубтарымен демеушілік келісімдерге қол қояды, кейде тіпті орасан сомаға. Букмекерлік компаниялар өздерінің логотиптерін ойыншылар түрінде орналастырады. Тренд бүкіл «үлкен футболды» қамтыды. Мысалы, 2020 жылы Англияның 44 жетекші клубының 27-інде титулдық демеуші-букмекер болды.
2019/20 жылғы маусымда букмекерлік кеңселер Премьер-Лиганың 20 клубының 10-ның титулдық демеушілері болды. Осындай бір жылдық келісімшарттың сомасы шамамен 10 миллион еуроны құрады. APL клубтарының барлығында дерлік букмекерлер арасында серіктестер бар.
2019/20 маусымда Премьер-Лига клубтары букмекерлік кеңселерден шамамен 380 млн еуро алды-бұл алдыңғы маусымдағы деңгейден 10 пайызға артық (344 млн еуро). Демеушілік ақша спорт үшін әрқашан жақсы. Бұл ең жақсы ойыншыларды тартуға мүмкіндік беретін жалақы, олар жоғары деңгейлі жаттықтырушылар, жаттығулар үшін тамаша орындар мен жағдайлар. Букмекерлердің жаппай демеушілігі үлкен спорттың одан әрі дамуын ынталандырады.

Ал бізде ше?

Біздің елімізде букмекерлік кеңселер тарапынан спорттың ауқымды демеушілігін ынталандыратын заңнамалық тетіктер әлі құрылған жоқ. Бұл отандық спортты соңғы уақытта әлемдік спорт иеленетін жаңа мүмкіндіктерден айырады.

Алайда жаһандық үрдістер Қазақстанды шет қалдырмады. Елде жұмыс істейтін бірқатар букмекерлік компаниялар спортшылардың майкалары мен баспасөзде ешқандай жағдайсыз, жарнамасыз, қазақстандық клубтар мен федерацияларға жылына миллиардтаған теңгеге қолдау көрсетеді. Мысалы, 1xBet «Қайрат» футбол клубының бас демеушісі болып табылады. Букмекерлік кеңселер аймақтық командалар, жасөспірімдер клубтары, әуесқой спорт түрлеріне демеушілік қолдау көрсетеді. Букмекерлік кеңселер балалар спортын қолдауға үлкен қаражат жұмсайды. Мысалы, қазір олар бүкіл ел бойынша ауылдық жерлерде арнайы жабдықталған балалар футбол алаңдарының құрылысына демеушілік жасайды.
Бұл үшін компания мемлекеттен ештеңе сұрамайды. Бастапқыда, букмекерлердің өздері айтқандай, олар спорт билігі тарапынан қызығушылық боларына сенбеді. Елімізде спорттың ойын-сауық түрлерін дамытуды қолдау және адамдардың оларға деген жаппай қызығушылығын ынталандыруға букмекерлік қауымдастықтар мемлекет сияқты мүдделі.
Әйтсе де, егер еліміздегі мемлекеттік құрылымдар әлемдік үрдістерге ілесіп жүрсе, беттинг компаниялар бұдан да көп жұмыс атқаратын еді. «Біз талантты спортшылар мен үздік командаларға қолдау көрсетуге дайынбыз, демеушілік жобаларымызды кеңейтеміз. Бұл Қазақстан спортына үлкен пайда әкеліп, жаңа жеңістерге жетуге көмектеседі деп ойлаймыз. Біз мемлекетпен барлық деңгейде өзара іс-қимыл жасауға дайынбыз және тыңдағымыз келеді. Өйткені спортқа қолдау қажет. Әлемдік деңгейге жету үшін спортшыларды ынталандыру керек. Біз мұндай ынтымақтастықты қалай құру керектігін білеміз», – деп түсіндірді ірі букмекерлік бірлестіктердің баспасөз қызметі.
Бірақ елдің спорт билігі бұл жаңа мүмкіндіктерді көре ме? Әзірге байқалмайды. Әлемдік спорттағы өзгерістерді қарайламаймыз ба? Әлде біз пойыздан артта қалдық па?

Олжабек Байқуатов

Бүгін, 13:02
Азат Сұлтанов: Өңделген агроөнеркәсіптік кешен өнімдерінің экспорты 3,6 млрд долларға жетті
17 қараша, 16:09
Соңғы төрт жылда 14,8 млн гектар жер мемлекет меншігіне өтті
17 қараша, 14:19
Шымкент: Auezov University-де Форсайт орталығы мен AI Media Studio ашылды
17 қараша, 14:06
Марат Нағұманов: Әскери реформа – жаңа сипаттағы армия құру жолындағы стратегиялық қадам
16 қараша, 15:35
Алматыда экологиялық талаптар күшейтілді
16 қараша, 15:17
Сұлтанғали Кенжеқұлов: Инвестиция жаңа өндіріс орындарын ашып, озық технология енгізуге жол ашады
16 қараша, 14:05
Қорғаныс саясатындағы стратегия: жаңа тұрпатты Қарулы Күштер
16 қараша, 14:04
Шымкентте 200 орындық заманауи перинаталдық орталық салынуда
13 қараша, 17:34
Қазақ елінің баянды бастамасы: Превентивті дипломатия