Саяси диалог және прагматизм: Қазақстан-Кипр қатынастары қалай дамиды?

Қазақстан мен Кипр арасындағы дипломатиялық қарым-қатынастар тарихында жаңа парақ ашылды. Кипр Президентінің Астанаға жасаған тұңғыш ресми сапары екіжақты байланыстарды жаңа деңгейге көтеріп қана қоймай, Қазақстанның Еуропалық одақпен серіктестігін тереңдетуге даңғыл жол салды. Мемлекет басшыларының жоғары деңгейдегі бұл кездесуі екі елдің саяси, экономикалық және логистикалық әлеуетін толыққанды жүзеге асыруға бағытталған тарихи қадам ретінде бағаланып отыр.

Белгілі саясаттанушы Ардақ Монтаевтың пайымдауынша, бұл сапар тек символдық сипатқа ие емес, нақты практикалық нәтижелерге негізделген маңызды белес болып табылады. Сарапшы өз сөзінде Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың жеке дипломатиясы мен сыртқы саясаттағы прагматизмі екі ел арасындағы өзара сенімді нығайтудың басты драйверіне айналғанын атап өтті. Оның пікірінше, Кипрдің Еуроодақтағы беделі отандық бизнес үшін еуропалық нарыққа шығатын тиімді «қақпа» рөлін атқармақ.
Сұхбат барысында саясаттанушы жақын уақытта нақты серпін беретін инвестициялық, қаржылық және көлік-логистикалық бағыттарға, соның ішінде «Орта дәліз» жобасына ерекше тоқталды. Сонымен қатар, 2028 жылға дейінгі Экономикалық жол картасының әзірленуі, Ларнака мен Астана арасындағы тікелей әуе рейсінің іске қосылуы және қос мемлекетте елшіліктердің ашылуы байланыстарды жүйелі әрі ұзақмерзімді арнаға бұратынын жеткізді.

– Кипр Президентінің Қазақстанға сапары екіжақты қарым-қатынастар тарихындағы мемлекет басшысы деңгейіндегі алғашқы ресми сапар болды. Сіздің ойыңызша, бұл оқиғаның екі ел арасындағы саяси диалогты нығайтудағы және Қазақстанның Еуропалық одақпен ынтымақтастығын дамытудағы маңызы қандай? Кездесу барысында қандай мәселелерге немесе бастамаларға ерекше назар аудардыңыз?

– Кипр Президентінің Қазақстанға сапары екіжақты қарым-қатынастар тарихындағы маңызды белес деп есептеймін. Себебі бұл мемлекет басшысы деңгейіндегі алғашқы ресми сапар болғандықтан, екі елдің өзара ынтымақтастықты жаңа деңгейге көтеруге мүдделі екенін көрсетті. Әсіресе, саяси диалогтың институционалдық негіздерін нығайтуға бағытталған бастамалар назар аудартады. Сонымен қатар, Кипрдің Еуропалық одақтағы орны Қазақстан үшін де ерекше маңызды. Бұл сапар Қазақстанның Еуропамен байланысын кеңейтуге және жаңа әріптестік тетіктерін қалыптастыруға мүмкіндік береді. Кездесу барысында инвестициялық ынтымақтастықты тереңдету, көлік-логистикалық байланыстарды дамыту және дипломатиялық өкілдіктердің ашылуы сияқты мәселелерге ерекше назар аудардым. Меніңше, бұл келіссөздердің басты ерекшелігі – тараптардың нақты жобаларға басымдық беруінде. Сондықтан аталған сапар символдық қана емес, практикалық тұрғыдан да маңызды нәтижелерге жол ашатын оқиға болды.

– Қазақстан мен Кипр арасындағы қарым-қатынастар тарихында Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың жеке дипломатиясы қандай рөл атқарады деп ойлайсыз?

– Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың жеке дипломатиясы Қазақстан мен Кипр арасындағы қарым-қатынастарды жандандыруда маңызды рөл атқарып отыр. Мемлекет басшысының халықаралық тәжірибесі мен дипломатиялық беделі көптеген елдермен өзара сенімді байланыс орнатуға мүмкіндік береді. Кипрмен қарым-қатынаста да осы фактор айқын байқалады. Тоқаев сыртқы саясатта прагматизм мен өзара тиімді әріптестік қағидаттарын ұстанып келеді. Соның нәтижесінде Қазақстан инвестиция тарту және жаңа нарықтарға шығу бағытында нақты жетістіктерге қол жеткізуде. Кипр Президентінің сапары да екі ел көшбасшылары арасындағы саяси сенімнің жоғары деңгейін көрсетеді. Жеке дипломатия қазіргі халықаралық қатынастарда маңызды құрал болып қала береді. Сондықтан бұл фактор алдағы уақытта да екіжақты байланыстардың нығаюына оң әсер етеді деп санаймын.

– Сіздің пікіріңізше, Қазақстан мен Кипр арасындағы ынтымақтастықтың қай бағыттары жақын уақытта нақты әрі елеулі нәтижелер көрсетуге қабілетті?

– Менің ойымша, жақын уақытта ең жылдам нәтиже беретін бағыттардың бірі – инвестициялық және қаржы саласындағы ынтымақтастық. Кипр халықаралық қаржы қызметтері мен инвестиция тарту бойынша үлкен тәжірибеге ие мемлекеттердің бірі. Сондықтан бұл бағыттағы әріптестік Қазақстан экономикасы үшін пайдалы болуы мүмкін. Сонымен қатар, көлік және логистика саласында да елеулі мүмкіндіктер бар. Орта дәліздің маңызы артып отырған кезеңде Еуропа мен Орталық Азия арасындағы байланыстарды күшейту өзекті болып отыр. Туризм саласы да перспективалы бағыттардың қатарына жатады. Тікелей әуе қатынасының іске қосылуы адамдар арасындағы байланысты арттырып, іскерлік белсенділікті күшейтеді. Жалпы алғанда, экономикалық және көлік-логистикалық ынтымақтастық қысқа мерзімде нақты нәтижелер бере алатын салалар деп есептеймін.

– Қасым-Жомарт Тоқаев Кипр Президентіне 2028 жылға дейінгі Экономикалық ынтымақтастық жөніндегі жол картасын әзірлеуді, сондай-ақ Үкіметаралық комиссия мен Іскерлік кеңес құруды ұсынды. Сіздің ойыңызша, Мемлекет басшысының бұл бастамалары екіжақты серіктестікті нығайтуға қалай ықпал етеді?

– Мемлекет басшысы ұсынған Жол картасы, Үкіметаралық комиссия және Іскерлік кеңес құру бастамалары екіжақты ынтымақтастықты жүйелі негізде дамытуға мүмкіндік береді. Көп жағдайда мемлекеттер арасындағы келісімдер нақты үйлестіру тетіктері болмаған кезде баяу жүзеге асады. Ал мұндай институттар қабылданған шешімдердің орындалуын бақылауға көмектеседі. Жол картасы тараптардың ортақ басымдықтарын айқындап, нақты мерзімдер мен міндеттерді белгілейді. Үкіметаралық комиссия түрлі салалардағы жобаларды үйлестіруге жағдай жасайды. Ал Іскерлік кеңес бизнес өкілдерінің тікелей байланысын күшейтіп, жаңа инвестициялық жобалардың пайда болуына ықпал етеді. Меніңше, бұл бастамалардың құндылығы олардың ұзақмерзімді сипатында. Яғни олар екі ел арасындағы ынтымақтастықты жеке кездесулер деңгейінен тұрақты серіктестік деңгейіне көтереді.

– Екі ел басшылары Ларнака – Астана бағыты бойынша алғашқы тікелей әуе рейсінің іске қосылуын және елшіліктердің өзара ашылуын ерекше атап өтті. Мұндай қадамдар мемлекеттер арасындағы сауда, инвестиция және гуманитарлық байланыстардың дамуын қаншалықты жеделдете алады?

– Тікелей әуе рейстерінің ашылуы мен елшіліктердің жұмысын бастауын халықаралық тәжірибеде байланыстарды дамытудағы маңызды факторлардың бірі ретінде қарастырады. Өйткені экономикалық және гуманитарлық ынтымақтастық көбіне адамдардың еркін қозғалысына байланысты. Ларнака мен Астана арасындағы тікелей рейс туристік ағынды ғана емес, іскерлік сапарлардың санын да арттырады. Бұл өз кезегінде жаңа инвестициялық жобалардың пайда болуына ықпал етуі мүмкін. Ал елшіліктердің ашылуы мемлекеттік органдар мен бизнес қауымдастық арасындағы байланысты жеңілдетеді. Сонымен қатар, мәдени және білім беру саласындағы байланыстардың кеңеюіне жағдай жасайды. Мұндай қадамдар мемлекеттердің бір-біріне деген сенімін күшейтеді. Сондықтан олардың ұзақмерзімді әсері айтарлықтай болады деп есептеймін.

– Кипр бүгінде Еуропалық одақ аясында маңызды рөл атқарып, қазақстандық бизнес үшін Еуропа нарығына шығатын «қақпа» ретінде қарастырылып отыр. Бұл жағдай қазақстандық компаниялар мен инвесторлар үшін қандай жаңа мүмкіндіктер ашады? Сонымен қатар, Қазақстанда қалыптасқан инвестициялық ахуалға қандай баға берер едіңіз?

– Кипрдің Еуропалық одақтағы орны қазақстандық бизнес үшін жаңа мүмкіндіктер ашатыны сөзсіз. Біріншіден, Кипр арқылы еуропалық нарықтарға шығу және халықаралық серіктестермен байланыс орнату жеңілдей түседі. Екіншіден, қаржы және инвестиция саласындағы тәжірибе алмасу жаңа жобаларды іске асыруға мүмкіндік береді. Қазақстандық компаниялар үшін бұл экспорттық әлеуетті кеңейтуге және еуропалық стандарттарға бейімделуге жол ашады. Ал Қазақстандағы инвестициялық ахуалға келсек, соңғы жылдары бұл бағытта айтарлықтай реформалар жүзеге асырылды. Мемлекет инвесторлардың құқықтарын қорғау, цифрландыру және әкімшілік кедергілерді азайту бойынша жүйелі жұмыс жүргізуде. Әрине, шешімін күткен мәселелер де бар, алайда жалпы алғанда Қазақстан өңірдегі инвестиция тарту бойынша ең тартымды елдердің бірі болып қала береді. Сондықтан Кипрмен ынтымақтастық осы әлеуетті одан әрі күшейтуге мүмкіндік береді деп ойлаймын.