Орталық Азия экономикасының жартысынан астамы Қазақстанға тиесілі

Орталық Азия экономикасының жалпы көлемі жарты триллион доллардан асты. Оның жартысынан астамы Қазақстанның үлесіне тиесілі. Сондай-ақ еліміз экспорт көлемі мен жинақталған шетелдік инвестициялар бойынша өңірде көш бастап тұр.

The Times of Central Asia дерегінше, Қазақстан, Өзбекстан, Түрікменстан, Қырғызстан және Тәжікстанның жиынтық жалпы ішкі өнімі 543 млрд долларға бағаланады. Соның 306 млрд доллары Қазақстанға тиесілі.

Салыстырмалы түрде алғанда, Өзбекстан экономикасының көлемі – 147 млрд доллар, Түрікменстанда – 50 млрд доллар, Қырғызстанда – 23 млрд доллар, ал Тәжікстанда – 18 млрд доллар.

Қазақстан Орталық Азия экспортының үштен екісін қамтамасыз етеді

Қазақстанның сыртқы саудадағы үлесі бұдан да жоғары. Орталық Азия елдерінің жалпы экспорт көлемі 139 млрд долларды құрайды. Соның 92 млрд доллары немесе 66%-ы Қазақстанға тиесілі.

Өзбекстан өңірлік экспорттың 23%-ын немесе 32 млрд долларын қамтамасыз етеді. Түрікменстанның үлесі – 5% немесе 7 млрд доллар, Қырғызстанда – 4% немесе 6 млрд доллар, ал Тәжікстанда шамамен 1% немесе 1,6 млрд доллар. Қазақстан мен Тәжікстан бойынша шолуда 2024 жылғы деректер пайдаланылған.

Осылайша, Қазақстан Орталық Азиядағы негізгі экспорттық орталық болып қалып отыр. Ел бес мемлекеттің жалпы экспортының шамамен үштен екісін қамтамасыз етеді.

Шетелдік инвестициялардың 70%-ға жуығы Қазақстанға тиесілі

Қазақстанның шетелдік капитал тартудағы үлесі де жоғары. Орталық Азиядағы жинақталған тікелей шетелдік инвестициялар көлемі 220,5 млрд долларға бағаланады.

Оның 151,3 млрд доллары немесе 68,6%-ы Қазақстанға тиесілі. Одан кейін Түрікменстан – 44,6 млрд доллар, Өзбекстан – 16,7 млрд доллар. Ал Қырғызстан мен Тәжікстанның әрқайсысына шамамен 4 млрд доллардан келеді.

Қазақстан өңір экономикасының елеулі бөлігін қалыптастырғанымен, Орталық Азия халқының төрттен бірі ғана елімізде тұрады. Өңірдегі 83,6 млн адамның шамамен 21 миллионы немесе 25%-ы Қазақстанда тұрады. Ал Өзбекстанға Орталық Азия халқының 44%-ы немесе шамамен 37 млн адам тиесілі.

Қаржылық көрсеткіштер бойынша да Қазақстан көршілес елдерден ерекшеленеді. Елдің резервтері 129,3 млрд долларға бағаланады. Ал мемлекеттік және мемлекет кепілдік берген сыртқы қарыз көлемі 34 млрд долларды құрайды. Яғни резерв көлемі сыртқы қарыздан 3,8 есе көп. Бұл – салыстырмалы деректер ұсынылған өңір елдері арасындағы ең жоғары көрсеткіш.

Қазақстанның мемлекеттік қарызы ЖІӨ-нің 24,6%-ына тең. Шетелден келетін ақша аударымдарының көлемі ЖІӨ-нің небәрі 0,1%-ын құрайды. Ал шетелдік көмекке тәуелділік жалпы ұлттық табыстың 0,03%-ына тең.

Осылайша, Орталық Азия халқының төрттен бірі Қазақстанда тұрғанымен, еліміз өңір экономикасының жартысынан астамын, жалпы экспорттың үштен екісін және жинақталған тікелей шетелдік инвестициялардың шамамен 69%-ын қамтамасыз етеді. Бұл көрсеткіштер экономикасының жалпы көлемі жарты триллион доллардан асқан Орталық Азиядағы Қазақстанның экономикалық салмағын айқын көрсетеді.

Сурет: timesca.com